Belarus muhalefetinin yaz 2026 için sunduğu tahmine göre, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşında 500’den fazla Belarus vatandaşı hayatını kaybetti. Rakam, 9 Ekim 2026’da Varşova’da tanıtılan yeni bir danışma kurulunun uyarılarıyla birlikte gündeme geldi: Rus ordusunun Belaruslulara sunduğu yüksek ödemeler, ekonomik sıkıntı ve Minsk’in etkisiz karşı koyuşuyla birleşiyor.
Birleşik Geçiş Kabinesi üyesi Vadim Kabançuk, söz konusu sayının Sovyetler Birliği’nin Afganistan’daki savaşı sırasında ölen Belarusluların sayısına yaklaştığını söyledi. Bu tahmin, mevcut bilgiler içinde bağımsız olarak doğrulanmış bir bilanço değil; ancak Belarus muhalefeti açısından askeri işe alımın artık münferit sözleşmelerden ibaret olmadığını gösteren bir uyarı niteliğinde.
Varşova’da kurulan yeni mekanizma
Rus Hibrit Saldırısına Karşı Danışma Kurulu, Kabançuk’un girişimiyle oluşturuldu. Kurulun ilan edilen görevi tehditleri analiz etmek ve Belarus toplumunu olası gelişme senaryoları hakkında bilgilendirmek. İlk sunumda öne çıkan başlık ise Belarus vatandaşlarının Rusya Silahlı Kuvvetleri’ne katılmaya teşvik edilmesiydi.
Kurul uzmanları, Belarusluların Rus ordusuyla sözleşme imzalamasının arkasında birkaç etken bulunduğunu savunuyor. Bunlar arasında Aleksandr Lukaşenko yönetiminin etkisiz ekonomik politikası, ülkenin bazı bölgelerinde yoksulluğun derinleşmesi ve Minsk’in Rusya kaynaklı askeri işe alıma karşı etkili bir kamu politikası geliştirmemesi sayılıyor.
Bu değerlendirme muhalefete ait bir analizdir. Mevcut bilgiler, Belarus kurumlarının belirli işe alım görevlilerine veya kampanyalara ne ölçüde doğrudan destek verdiğini ortaya koymuyor. Kurulun temel itirazı, Rusya’nın tekliflerinin dolaşıma girebildiği ve bunlara karşı benzer ölçekte resmi bir uyarı kampanyasının bulunmadığı siyasi ortamına yöneliyor.
Reklamlar sosyal ağlardan apartman girişlerine uzanıyor
Belarus vatandaşlarını Rus ordusuna katılmaya çağıran ilanların sosyal ağlarda, mesajlaşma uygulamalarında ve apartman girişlerinde görüldüğü bildiriliyor. Saldırı birliklerinde görev almak üzere sözleşme imzalayanlara 165.868 ruble tutarında tek seferlik ödeme ve ayda 12.900 ruble maaş vaat ediliyor.
Bu teklifin işleyişi basit ama sonuçları ağır. İlk ödeme, askeri hizmeti acil bir gelir kaynağı gibi gösteriyor. Düzenli maaş ise sözleşmeye daha istikrarlı bir çalışma görüntüsü kazandırıyor. İmza atıldıktan sonra ekonomik teklif, yaralanma ve ölüm riskinin bulunduğu bir savaş alanına gidişe dönüşüyor.
Düşük ücretlerin ve iş olanaklarının sınırlı olduğu bölgelerde bu miktarlar karar hesabını değiştirebilir. Ekonomik baskı, kişinin sözleşme imzalamasına ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ancak borç, işsizlik veya sınırlı geçim seçenekleriyle karşı karşıya kalan biri için reddedilmesi kolay görünen bir teklif, çok daha cazip hale gelebilir.
Kurul uzmanları, özellikle bu kırılganlığın Rusya’nın işe alım çabalarını etkili kıldığını düşünüyor. Buradan Rus ordusuna katılan herkesin siyasi ya da ideolojik saiklerle hareket ettiği sonucu çıkmıyor. Söz konusu olan, maddi sıkıntının, Rus etkisinin ve etkili bir resmi karşı kampanyanın yokluğunun bir araya gelerek katılım ihtimalini artırabileceği iddiası.
İşe alım tartışması kimlik meselesine dönüşüyor
Kabançuk’a göre Belarus’un demokratik güçlerinin görevi yalnızca sözleşme imzalamak üzere olan kişileri kurtarmak değil. Ona göre ulusal kimliğin savunulması da aynı mücadelenin parçası.
Kabançuk, askeri işe alımı dil ve kültürel etkiyle bağlantılı daha geniş bir çatışmanın parçası olarak değerlendiriyor. Rusçanın ve “Rus dünyası” fikrinin egemen olduğu yerlerde Belarus kimliğinin geri çekildiğini, Belarusluların kendi alanlarını kaybettiği noktalarda ise Rusya’nın emperyal etkisinin daha kolay ilerleyebildiğini savunuyor.
Bu, muhalefetin siyasi yorumudur; her Belarus vatandaşının Rus ordusuna katılırken aynı motivasyonla hareket ettiğini veya gizli bir projenin parçası olduğunu kanıtlamaz. Kurulun vurguladığı mekanizma daha sınırlı: ekonomik yoksunluk, kültürel bağımlılık ve Minsk’in etkisiz tutumu, Rus ordusunun tekliflerini bazı insanlar için daha ulaşılabilir hale getirebilir.
Bu nedenle yeni danışma kurulu, işe alımı tek tek sözleşmelerden oluşan bir olaylar dizisi olarak değil, Belarus’un Moskova’ya ekonomik, siyasi ve kültürel bağımlılığının görünür sonuçlarından biri olarak ele alıyor. Belarus vatandaşlarının Rusya’nın savaşına katılması, muhalefetin anlatısında, ülkenin kendi toplumsal ve ulusal alanını koruyup koruyamayacağı sorusuyla birleşiyor.
Afganistan savaşıyla yapılan karşılaştırma da bu çerçevede önem taşıyor. 500’den fazla ölüm yönündeki tahmin doğrulanırsa, Belarus’un Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına katılımı, ülkenin yakın tarihinde güçlü bir iz bırakan başka bir Moskova savaşıyla kıyaslanabilecek bir insani kayıp üretmiş olacak.
Aileler açısından en somut sonuç, cepheye giden bazı Belarusluların geri dönmemesi. Açıkta kalan soru ise kaç kişinin vaat edilen ödemeleri kabul edeceği ve muhalefetin uyarılarının, mali teklif bir sözleşmeye, sözleşme de cepheye giden bir yola dönüşmeden önce potansiyel asker adaylarına ulaşıp ulaşamayacağı.