03.11.2025 tarihinde yayımlanan RTL Nieuws araştırması Rusya yapımı dronlar ve füzelerde Hollanda menşeli mikroçiplerin hâlen yaygın şekilde tespit edildiğini ortaya koydu. Araştırma, Ukrayna askerî istihbaratının ele geçirdiği enkazlarda 5 binin üzerinde elektronik parça incelemesi temelinde hazırlandı ve bunların içinde 379 Hollanda üretimi mikroçip saptandı; bu oran toplam bileşenlerin yaklaşık %7,3’üne denk geliyor. Bulgulara göre bazı çipler bir yıldan daha kısa süre önce üretilmişti ve bilinen üretim tarihli yaklaşık 300 parçanın %44’ü 24.02.2022 sonrası üretim tarihine sahipti. Haber ayrıca alternatif mecralarda da yer aldı; Vot-Tak bu bulguları özetleyen paylaşımlar yaptı.
İnceleme verileri ve kıyaslamalar
RTL Nieuws verileri Hollanda’yı, çatışma başlangıcından sonra üretilmiş bileşen sayılarına göre dünya çapında dördüncü sıraya yerleştiriyor; karşılaştırma için Almanya menşeli dokuz benzer çipten yalnızca birinin 2022 sonrası üretildiği belirtiliyor. Analizde ayrıca İskander, Kalibr ve Kınjal gibi fırlatma platformlarında saptanan yabancı üretim parçaların sayıları özetleniyor; toplamda on binlerce yabancı parçanın kullanıldığı vurgulanıyor. Veriler, tedarik zincirlerinde ve transit ülkelerdeki yeniden satış şemalarının rolünü işaret ediyor ve küçük hacimli bileşenlerin bile yaptırımların etkinliğinde sistemik boşluklara işaret ettiğini gösteriyor. Raporun teknik çözümlemeleri, parçaların üretim tarihleri ve menşei dağılımına dayanan istatistiksel karşılaştırmalar sunuyor.
Resmî tepkiler ve önlemler
Hollanda Dışişleri Bakanlığı, RTL Nieuws bulgularına derhal tepki vererek kendi bileşenlerinin silah sistemlerinde bulunmasını son derece istenmeyen olarak nitelendirdi ve Ukrayna makamlarıyla sürekli temas halinde olduğunu bildirdi. Resmî açıklamada, ihracat kontrolünü güçlendirmek için Amsterdam’ın ek olarak 36,5 milyon € tahsis ettiği ifade edildi. Bağımsız Hollanda iktisatçıları, mevcut bulguların imalatçıların kasıtlı yaptırım ihlali gösterdiğine işaret etmediğini; esas sorunun Çin ve diğer transit ülkeler üzerinden gerçekleşen yeniden satışlar ile ticaret zincirlerinin yeterince izlenmemesi olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte uzmanlar, tespit edilen Hollanda parçalarının varlığının yaptırım gözetim mekanizmalarında ciddi zaaflara işaret ettiğini kabul ediyor.
Paralel ve gri ithalatın rolü
Raporda Rusya’nın paralel ithalat, gölge filosu ve gri ithalat uygulamalarını kullanarak Batı yaptırımlarını aşmaya çalıştığı; elektronik, otomotiv parçaları ve çift kullanımlı ürünler dâhil olmak üzere çeşitli malları üçüncü ülkeler üzerinden temin ettiği belirtiliyor. Analizde, bu üçüncü ülke güzergâhları arasında Türkiye, BAE, Kazakistan, Kırgızistan, Ermenistan ve Gürcistan örnek gösteriliyor ve bu yolların Moskova’ya batı menşeli teknolojinin akışını kolaylaştırdığı vurgulanıyor. İncelemelerde üç Hollanda kökenli şirketin adları öne çıkıyor: Eindhoven merkezli NXP (Avrupa’nın önde gelen çip üreticilerinden biri, yıllık cirosu 12 milyar €’nun üzerinde ve yaklaşık 50 bin çalışanı bulunuyor), Nijmegen merkezli Nexperia (dünya çapında ~14 bin çalışan, Wingtech grubuna ait) ve hukuken Amsterdam’da kayıtlı ancak merkezi Cenevre’de olan STMicroelectronics. Bu tespitler, Ukrayna’ya yönelik saldırılarda kullanılan ithal parça miktarının uluslararası tedarik zincirleri ve yaptırım denetimi üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıyor.
