Son dakika… Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 23 Ekim’de düzenlediği Para Politikası Toplantısı’nın tutanaklarını yayımladı. Tutanaklarda, son dönemde gıda fiyatlarındaki artışın enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları üzerinden dezenflasyon süreci üzerindeki riskleri artırdığı kaydedildi. Ayrıca, enflasyon görünümünün yükselmesi durumunda sıkı para politikası uygulanacağı ifade edildi.
Tutanaklarda yer alan ifadeler şöyle:
Küresel ticaret politikalarındaki belirsizlik yüksek seviyelerde devam ederken, 2025 yılı küresel büyüme tahminlerinde sınırlı bir iyileşme gözlemleniyor. Ancak artan korumacılığın, öne çekilen talebin geçici etkilerinin ortadan kalkması ve belirsizliğin uzamasının, küresel büyüme görünümüne yönelik aşağı yönlü riskleri arttırdığı belirtiliyor. Böylece zayıf ve kırılgan bir görünümün sürmesi bekleniyor. Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel büyüme endeksinin 2025’te yüzde 1,9, 2026’da ise yüzde 2,3 artması öngörülüyor. Küresel talepteki zayıflık ve arz yönlü gelişmeler, ham petrol fiyatlarını baskılamaya devam ederken, enerji emtia fiyatları mevcut PPK döneminde geriledi. Ancak endüstriyel ve değerli metal fiyatları enerji dışı emtia fiyatlarının artış eğilimini sürdürüyor.
Küresel ölçekte enflasyon riskleri devam ederken, merkez bankaları bu riskleri göz önünde bulundurarak faiz indirimlerine yöneliyor. Son dönemde risk iştahındaki dalgalanmalar nedeniyle gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasalarından ciddi portföy çıkışları yaşanıyor. Küresel belirsizlikler ve jeopolitik gelişmeler portföy hareketlerindeki aşağı yönlü riskleri artırmaya devam ediyor.
PARASAL VE FİNANSAL KOŞULLAR
Türk lirası (TL) mevduat faizleri, 12 Eylül haftasına göre 82 baz puan azalarak 17 Ekim haftası itibarıyla yüzde 48,5 seviyesine geriledi. Aynı dönemde TL ticari kredi faizleri 236 baz puan düşüşle yüzde 47,9’a, ihtiyaç kredisi faizleri 211 baz puan azalarak yüzde 62,7’ye, konut kredisi faizleri 124 baz puanla yüzde 37,9’a, taşıt kredileri ise 570 baz puan azalarak yüzde 36,3 seviyesine düştü.
Bireysel kredilerin 4 haftalık büyüme ortalaması 12 Eylül–17 Ekim döneminde yüzde 3,1 seviyesine geriledi; bu düşüş kredi kartı büyümesindeki yavaşlamadan kaynaklandı. TL ticari kredilerin 4 haftalık büyüme oranı ise yüzde 2,6’ya yükseldi. Yabancı para ticari kredilerde ise 4 haftalık büyüme oranı yüzde 0,5 ile önceki PPK dönemi verilerinin altında kalmıştır.
TCMB’nin brüt uluslararası rezervleri 12 Eylül tarihinden itibaren 20,6 milyar ABD doları artışla 17 Ekim itibarıyla 198,4 milyar ABD dolarına ulaştı. Türkiye’nin 5 yıllık kredi risk primi (CDS) 10 Eylül’den beri yatay seyir izleyerek 22 Ekim’de 267 baz puana yükseldi. Türk lirasının 1 ay vadeli kur oynaklığı yüzde 10,5, 12 ay vadeli kur oynaklığı ise yüzde 19,8 seviyesinde gerçekleşti. Önceki PPK haftasından bu yana yurtdışındaki yatırımcıların hisse senedi pozisyonları değişim göstermedi, ancak DİBS piyasasında toplamda 1,3 milyar ABD doları net portföy girişi yaşandı.
TALEP VE ÜRETİM
Ağustos ayında perakende satış hacmi, aylık bazda yüzde 0,9 ve çeyreklik bazda yüzde 1,8 oranında artış gösterdi. Altın hariç tutulduğunda artışlar daha düşük oranda gerçekleşti. Toptan ticaretteki azalma nedeniyle ticaret satış hacim endeksi aylık bazda yüzde 1,4, çeyreklik bazda ise yüzde 3,6 oranında geriledi. Hizmet üretim endeksi ağustosta yüzde 0,4 artış sağladı, çeyreklik bazda ise ikinci çeyrekteki yatay seyrin üçüncü çeyrekte de devam ettiği kaydedildi. Kartlı harcamaların ağustos-eylül döneminde artması, kart kullanım oranında bir yükseliş görülmesine rağmen, tüketim harcamalarının daha ılımlı seyrettiği belirlendi. Beyaz eşya satışları temmuz-ağustos döneminde azalarak, otomobil satışları eylülde geriledi. İmalat sanayi anketleri, iç piyasa siparişlerindeki zayıflığın sürdüğüne işaret etti ve veriler talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğunu ortaya koydu.
Ağustos ayında sanayi üretimi aylık bazda yüzde 0,4, yıllık bazda ise yüzde 7,1 arttı. Çeyreklik bazda sanayi üretimi üçüncü çeyrekte yatay bir seyir izledi. Oynak sektörler hariç tutulduğunda sanayi üretimi sınırlı bir oranda geriledi. İmalat sanayi göstergeleri, faaliyetlerin zayıf seyrettiğini gösterdi. Öncü veriler, kapasite kullanım oranının ekimde yatay bir görünüm sergilediğini ortaya koyuyor. İnşaat üretimi üçüncü çeyrekte yüzde 5,1 artarken, yıllık bazda yüzde 24,5 yükseldi.
Ağustos ayında istihdam 32,8 milyon kişi olarak gerçekleşti ve çeyreklik bazda yüzde 0,5 artış gösterdi. İşgücüne katılım oranında 0,1 puanlık bir artış olurken, işsizlik oranı 0,2 puan azalarak yüzde 8,3’e düştü. Anketler, imalat sanayinde istihdam beklentilerinin tarihsel ortalamaların altında seyrettiğini ortaya koydu.
Cari işlemler dengesi ağustosta 5,5 milyar dolar fazla verdi. 12 aylık cari açık ise 0,6 milyar dolar azalarak 18,3 milyar dolara geriledi. Seyahat gelirleri, tatil sezonu ile birlikte 8,3 milyar dolara yükseldi; 12 aylık seyahat gelirleri ise 58,1 milyar dolara, hizmetler dengesi fazlası ise 62,3 milyar dolara ulaştı.
Eylülde ihracat azalırken, ithalat arttı ve dış ticaret açığı büyüdü; altın ithalatındaki artış bu durumu etkileyen unsurların başında geliyor. Altın hariç tutulduğunda artış sınırlı kalmıştır. 12 aylık cari açığın eylülde yeniden artması beklenmektedir. Eylülde altın ithalatı 2,5 milyar dolar, 12 aylık bazda ise 21,7 milyar dolara ulaştı. Tüketim malı ithalatında eylülde sınırlı bir artış gözlemlenirken, üç aylık eğilimler ihracatta gerileme, ithalatta ise toparlanmaya işaret etmektedir.
Cari açığın finansmanında, bankacılık sektörünün 12 aylık uzun vadeli borç çevirme oranı ağustosta yüzde 167,3 olarak kaydedildi. Sektör dışındaki firmaların oranı ise yaklaşık yüzde 150 seviyesinde gerçekleşmiştir. Dış borçlanma imkanlarının güçlü kalması bekleniyor; ancak, YP borçlanmanın azalması ve ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması ile birlikte bu oranların düşüş eğilimine girmesi muhtemeldir.
