Rus hükümetinin gençlerin internet aktivitelerini izlemek için başlattığı yeni program, resmi belgelere yansıyan ayrıntılarla hayata geçiyor. Devlet Başkanı Vladimir Putin’in talimatı üzerine hazırlanan kapsamlı plan, 18 yaş altındaki bireylerin sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarındaki hareketlerini sürekli takip etmeyi öngörüyor. Yetkililer, bu adımı “gençleri yıkıcı etkilerden koruma” ihtiyacıyla gerekçelendirirken, muhalif sesler uygulamayı dijital bir polis devleti yapılanması olarak nitelendiriyor.
Putin’in talimatıyla 41 maddelik eylem planı onaylandı
Kremlin kaynaklarına göre, Rusya Gençlik İşleri Ajansı (Rosmolodej) koordinasyonunda federal bakanlıklar ve güvenlik birimlerinin katılımıyla hazırlanan plan, toplam 41 ayrı tedbiri içeriyor. Bu tedbirler arasında “siber ekipler” ve “medya devriyeleri” adı verilen yeni birimlerin kurulması da yer alıyor. Söz konusu birimlerin temel görevi, sosyal ağlar ve anlık mesajlaşma platformlarında gençler arasında “yasa dışı niyetler” taşıyanları tespit etmek olarak tanımlanıyor.
Rosmolodej Başkanı Grigori Gurov, yaptığı açıklamada “Onaylanan tedbirler bütünü, genç kuşağı yıkıcı etkilerden korumak için sistematik bir çalışma başlatmamızı sağlayacak” ifadelerini kullandı. Ancak Gurov’un sözlerindeki “yıkıcı etki” kavramının muğlaklığı, uygulamanın her türlü muhalif görüşü hedef alabileceği endişesini artırıyor.
Kiberdrujinalar ve medya devriyeleri devreye giriyor
Yeni yapılanmada en dikkat çekici unsurlardan biri, üniversite öğrencileri ve gönüllülerden oluşacak “siber ekipler” (kiberdrujina) ve “medya devriyeleri”. Bu ekipler, İçişleri Bakanlığı, Ulusal Muhafız Birliği (Rosgvardiya) ve Rosmolodej’in doğrudan denetiminde çalışacak. Görevleri arasında okullardaki şiddet olaylarıyla ilgili haberlerin medyada ve popüler topluluklarda “anında sınırlandırılması” da bulunuyor.
Uzmanlar, bu mekanizmanın asıl amacının eğitim kurumlarındaki saldırı ve zorbalık vakalarının üstünün örtülmesi olduğunu belirtiyor. Gerçek nedenlerin araştırılması yerine olayların gizlenmesinin, okul güvenliğini daha da zayıflatacağı ifade ediliyor. Eleştirmenler, devriyelerin aynı zamanda toplumsal açıdan hassas konuları sansürlemek için kullanılacağını öne sürüyor.
Özel yazılımla otomatik izleme ve sansür mekanizması
Plan kapsamında kullanılacak gözetim yazılımı, Putin’in kararnamesiyle kurulan “Çevre Araştırma ve Ağ İzleme Merkezi” adlı özerk sivil toplum kuruluşu (ANO) tarafından sağlanacak. Bu merkez, “algoritma fabrikası” olarak tanımlanıyor ve gençlerin internet aktivitelerini otomatik olarak analiz edip güvenlik birimlerine raporlayacak bir sistem geliştirmiş durumda.
Sistemin, gençler arasında alternatif düşünceler olarak nitelendirilebilecek her türlü paylaşımı “yasa dışı niyet” kategorisine sokma potansiyeli taşıdığı belirtiliyor. Bu sayede İçişleri Bakanlığı ve Rosgvardiya, bir gencin internet geçmişini gerekçe göstererek soruşturma başlatabilecek. İnsan hakları örgütleri, uygulamanın masum ifade özgürlüğünü baskı altına alacağı uyarısında bulunuyor.
Belirsiz ifadeler gençlik alanında ideolojik temizlik riski taşıyor
Planın en tartışmalı yönlerinden biri, “yıkıcı etki”, “yasa dışı niyet” gibi kavramların yasal olarak tanımlanmamış olması. Hukukçular, bu muğlaklığın güvenlik güçlerine sivil toplum faaliyetlerini, bağımsız gazeteciliği ve hatta sıradan eleştirel düşünceyi bile “tehdit” olarak yorumlama yetkisi vereceğini söylüyor.
Yetkililerin elindeki bu geniş takdir yetkisinin, gençlik alanında Kremlin’in ideolojik çizgisine uymayan her türlü oluşumu tasfiye etme amacına hizmet edebileceği değerlendiriliyor. Böylece sistemli bir dijital gözetim ve sansür ağı kurulurken, Rusya’da gençler arasında gerçek anlamda bir diyalog ve katılım kültürünün gelişmesi engellenmiş oluyor.
