ANAYASA’DAN BÜTÇE AÇIĞI
Ankara’da yapılan değerlendirmeler, Nisan ayında da merkezi bütçenin ciddi bir açık vereceğini öngörüyor. Mart ayında 229,9 milyar lira açık verilmesi bu durumu daha da endişe verici hale getiriyor. Şubat ayında 24,4 milyar lira fazla veren bütçenin, bu fazlanın geçici olduğu ifade ediliyor. Geçen yıl Mayıs’ta tahsil edilen kurumlar vergisinin bu yıl Şubat’a kaydırılması, bütçede yanıltıcı bir iyileşmeye neden oldu.
Uzmanlar, Mart sonrası Nisan ayında da açığın süreceğini, özellikle Mayıs ayında ciddi bir riskle karşılaşılabileceğini belirtiyor. Ekonomi yönetimi, Orta Doğu’daki savaşın kısa sürede sona ereceği ve petrol fiyatlarının hızla gerileyeceği varsayımına dayanarak hareket ediyor.
Uzun süren savaş, dezenflasyon sürecinde devreye alınan eşel mobil sisteminin bütçe üzerindeki yükünü artırdı. Ateşkes ortamında petrol fiyatlarının 100 dolar seviyesinde kalması, durumu daha da zorlaştırıyor. Ercan İnan’ın haberine göre, benzin ve motorinde eşel mobil sisteminin tamamen kaldırılması veya oranının düşürülmesi seçenekleri gündemde.
Bu senaryolardan biri, iki farklı yakıt türüne yapılacak olası zamların enflasyona etkisini hesaplıyor. Eşel mobil sisteminin tamamen kaldırılması durumunda benzine 16, motorine 30 lira zam gerekeceği belirtiliyor. Bu durum, enflasyona 5-6 puana kadar etkide bulunabilirken, sınırlı bir kısmının pompaya yansıtılması değerlendiriliyor; böylece enflasyon etkisinin 2-2,5 puanla sınırlı kalması öngörülüyor. Türkiye, akaryakıt vergisi-bütçe-enflasyon dengesini kurmaya çalışırken, petrol fiyatlarının 75-80 dolar bandına gerilemesini bekliyor.
EŞEL MOBİL NEDİR?
Eşel mobil uygulaması, akaryakıt fiyatlarındaki maliyet değişimlerini dengelemeyi amaçlayan bir mekanizma olarak işliyor. Ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde, vergi bileşeninde yapılan düzenlemeler ile fiyat artışları sınırlanabiliyor. Eşel mobil mekaniği, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların etkisini azaltmak için çalışıyor.
Uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru, akaryakıt fiyatlarının belirleyici unsurları arasında yer alıyor. Yaşanan jeopolitik gelişmeler sonucunda uluslararası petrol fiyatları hızla yükseldi. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması yürürlüğe girdi ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) güncellendi.
BÜTÇE RİSK ALTINDA
Mart ayında merkezi yönetim bütçesi yeniden açığa döndü. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın verilerine göre, Mart ayında bütçe giderleri 1 trilyon 460,4 milyar TL, bütçe gelirleri ise 1 trilyon 230,5 milyar TL olarak belirlendi. Bu dönemde bütçe açığı 229,9 milyar TL oldu.
Şubat ayında yakalanan 24,4 milyar lira fazla, Mayıs ayında ciddi bir risk taşımakta. Bu durum, Mayıs ayındaki kurumlar vergisi tahsilatının Şubat’a kaydırılması ile ortaya çıktı. Dolayısıyla, Şubat’taki fazla, Mayıs ayını daha tehlikeli bir noktaya taşıdı.
