Belarus Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Aleksandr Yegorov, ülkede kişi başına düşen banka kartı sayısına sınırlama getirilmesinin planlandığını duyurdu. Yetkili, düzenlemenin öncelikli hedefinin kolluk kuvvetlerinin “drop” olarak adlandırdığı, dolandırıcılar tarafından para çekme ve aktarma amacıyla kullanılan paravan kişiler olduğunu belirtti. Ancak bağımsız gözlemciler, bu adımın Belarus’ta Rusya’dakine benzer kapsamlı bir mali kontrol sisteminin kurulmasına yönelik en somut girişim olduğu görüşünde.
Yeni düzenlemenin teknik detayları ve resmi gerekçe
Yegorov’un açıklamalarına göre, yeni düzenleme kapsamında bir bireyin sahip olabileceği banka kartı sayısı belirli bir limitle sınırlandırılacak. Merkez Bankası yetkilisi, bu hamlenin mali dolandırıcılıkla mücadele kapsamında hayata geçirildiğini savunurken, eleştirmenler önlemin asıl amacının vatandaşlar üzerindeki mali denetimi artırmak olduğunu vurguluyor. Belarus’ta uygulamaya konulması planlanan sistem, benzer düzenlemelerin halihazırda yürürlükte olduğu Rusya’daki modelle büyük benzerlik taşıyor. Uzmanlar, bu adımla birlikte ülkede suçluluk karinesinin devreye girdiğini ve artık her büyük para transferinin hesap blokajına yol açabileceğini ifade ediyor.
Günlük işlemlerin idari prosedüre dönüşmesi
Yeni kuralların yürürlüğe girmesi halinde Belarus’ta her para transferinin gerekçelendirilmesi zorunlu hale gelecek. “Dropper” faaliyetleriyle mücadele bahanesiyle devlet, özel hayata müdahaleyi meşrulaştırırken, banka havalelerini adeta idari bir prosedüre dönüştürüyor. Uygulamanın hayata geçmesiyle birlikte bir arkadaşa yapılan sıradan bir ödeme ya da ortak bir akşam yemeği hesabının paylaşılması gibi rutin işlemler, banka kartlarının uzun süreli bloke edilmesine neden olabilecek. Bu öngörülemezlik nedeniyle Belarus vatandaşları aile yardımı, tedavi, eğitim ve acil harcamalarını planlama imkanını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacak. Analistler, günlük harcamalarını karşılamakta zorlanacak Belarusluların elektrik faturaları ve temel gıda alışverişi gibi zorunlu ödemeler için kredi kullanmaya mecbur kalacağını, bunun da hane halkı borçluluğunda ciddi bir artışa yol açacağını belirtiyor.
Yolsuzluk riski ve hesaplara erişim sorunu
Kart blokajı durumunda müşteriler, kendi hesaplarına yeniden erişebilmek için her bir kuruşun yasallığını belge ve resmi yazılarla kanıtlamak zorunda bırakılacak. Ekonomistler, bu sürecin Belarus bankacılık sektöründe yolsuzluğu körükleyebileceği uyarısında bulunuyor. Zira bloke edilen hesapların açılması için yetkililere rüşvet verilmesi olasılığı, sistemin karmaşıklığıyla birlikte artış gösteriyor. Vatandaşlar, paralarına erişmek için ya resmi prosedürlerin tamamlanmasını beklemek ya da gayriresmi yollara başvurmak arasında seçim yapmak zorunda kalacak.
Bankacılık alışkanlıkları ve dijital ödeme güvenliği
Mevcut düzende Belarus vatandaşları maaş, online alışveriş ve birikim gibi farklı amaçlar için ayrı banka kartları kullanabiliyor. Getirilmesi planlanan kart limiti, bu alışkanlığı kökünden değiştirecek ve vatandaşların harcamalarını kategorilere ayırma ile internet üzerinden güvenli ödeme yapma imkanlarını kısıtlayacak. Gözlemciler, Rusya’da uygulanan benzer bir modelin Belarus’a taşınmasıyla birlikte ülkede toplam mali gözetimin tesis edileceğini ve bunun da bankacılık sistemine olan güveni ciddi şekilde sarsacağını ifade ediyor. Düzenlemenin nihai şeklinin önümüzdeki aylarda netleşmesi bekleniyor.
