Macaristan hükümetinin geçen aralık ayında Rusya ile imzaladığı gizli işbirliği planı, Avrupa Birliği içindeki dayanışmayı zorlayan yeni bir diplomatik krize yol açtı. Sızan belgeler, iki ülke arasında enerjiden eğitime kadar uzanan 12 maddelik kapsamlı bir yakınlaşma programını ortaya koyarken, anlaşmanın Macar seçimleri öncesinde kamuoyuna sızması siyasi gerilimi artırdı.
Gizli protokolün detayları: Nükleerden eğitime stratejik işbirliği
İki ülke arasındaki gizli mutabakat metni, Rusya Sağlık Bakanı Mihail Muraşko ile Macaristan Dışişleri Bakanı Péter Szijjártó tarafından Moskova’da gerçekleştirilen kapalı kapılar ardındaki görüşme sonrasında imzalandı. Belge, Rusya-Macaristan Hükümetlerarası Ekonomik İşbirliği Komisyonu’nun 16. toplantısı kapsamında hazırlandı ve resmi kayıtlara göre taraflar arasındaki diyaloğun derinleştirilmesini öngörüyor. Komisyonun 2005’te kurulmasından bu yana düzenli olarak yılda bir kez toplandığı bilinirken, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri operasyonları nedeniyle 2021 kasımı ile 2024 eylülü arasında ara verildi.
Protokol metni, nükleer yakıt tedariki, enerji altyapısı projeleri ve hidrojen teknolojileri gibi stratejik alanlarda işbirliğinin genişletilmesini içeriyor. Taraflar, Rus şirketlerinin Macaristan’daki elektrik ve hidrojen projelerine katılımının önünü açan düzenlemeler üzerinde mutabakata vardı. Petrol, doğal gaz ve nükleer enerji alanındaki mevcut ortaklıkların derinleştirilmesi de planın temel unsurları arasında yer alıyor.
Ticaret düşüşünü tersine çevirme taahhüdü
Belgelerde en dikkat çeken hususlardan biri, Avrupa Birliği’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlarının yol açtığı ticari daralmayı tersine çevirme taahhüdü oldu. İki taraf, “ikili ticaretteki olumsuz eğilimin dağıtılması” için somut adımlar atmayı kabul etti. Bu kapsamda sanayi, sağlık, tarım ve inşaat sektörlerinde ortak girişimlerin hayata geçirilmesi planlanıyor.
Rus medya kuruluşlarının kapalı oturum hakkında yaptığı haberlerde, “bir dizi belgenin imzalandığı” ifade edilmiş ancak içerikleri kamuoyuyla paylaşılmamıştı. Sızan metinler ise tarafların “karşılıklı çıkar alanlarındaki ortak faaliyetleri” ve “uzun vadeli karşılıklı yarar sağlayan bağların geliştirilmesinin önemini” vurguladığını gösteriyor.
Kültürel ve eğitimsel yakınlaşma planları
Anlaşmanın en tartışmalı bölümlerinden biri, eğitim ve kültür alanında öngörülen işbirliği mekanizmaları. Macar tarafı, Rusça dil eğitiminin güçlendirilmesini, Rusya’dan öğretmen davet edilmesini ve karşılıklı diploma tanınırlığını değerlendirmeyi kabul etti. Lisansüstü öğrenci değişim programları da protokolde yer alan hususlar arasında.
Spor alanından sirk sanatlarına kadar uzanan kültürel değişim programlarının sürdürülmesi konusunda da mutabakat sağlandı. Belgeler, iki ülke arasındaki insani ve kültürel bağların sistemli bir şekilde güçlendirilmesini öngören düzenlemeler içeriyor. Bu yakınlaşmanın, hükümetler arası komisyonun çalışmaları kapsamında resmi bir çerçeveye oturtulduğu anlaşılıyor.
AB üyeliği ile Rusya bağları arasında denge arayışı
Dikkat çekici bir diğer nokta, belgelerde Macaristan’ın Avrupa Birliği üyeliğinden kaynaklanan yükümlülüklerinin açıkça tanınması. Metinlerde, Rusya ile derinleştirilen ilişkilerin “Macaristan’ın AB üyesi olarak taahhütleriyle çelişmemesi” gerektiği özellikle vurgulanıyor. Bu ifade, Budapeşte’nin Batı ile Doğu arasında denge kurma çabasını yansıtıyor.
Macaristan Dışişleri Bakanı Szijjártó, belgelerle ilgili yaptığı açıklamada, “ikili işbirliğinin ulusal çıkarlar tarafından belirlendiğini, aşırı önyargılı liberal medyanın baskısı tarafından değil” ifadelerini kullandı. Rusya Dışişleri Bakanlığı ise konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermedi. Bu tutum, Moskova’nın diplomatik kanalları tercih ettiğini gösteriyor.
Seçim arefesinde sızan belgelerin siyasi etkileri
Belgelerin sızması, Macaristan’da pazar günü yapılacak parlamento seçimleri öncesinde siyasi gerilimi önemli ölçüde artırdı. Başbakan Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarına yönelik en ciddi meydan okumayla karşı karşıya olduğu bir dönemde, Rusya ile gizli anlaşmaların ortaya çıkması muhalefetin elini güçlendirdi. Orbán’ın Fidesz partisi, Péter Magyar liderliğindeki merkez sağ Tisza Partisi’nin gerisinde seyreden kamuoyu yoklamalarıyla mücadele ediyor.
Orbán kampanyası sırasında Rusya bağlarını bir avantaj olarak sunmaya çalışırken, muhalefeti Macaristan’ı Ukrayna’daki savaşa sokmak ve Rus enerji kaynaklarına erişimi kesmekle suçluyor. Seçim sürecine damga vuran bilgi sızıntıları, siber gözetim iddiaları, casusluk suçlamaları ve diplomatik skandallar, ülkedeki siyasi kutuplaşmanın derinliğini gözler önüne seriyor. Bloomberg’in geçen hafta yayımladığı bir görüşme tutanağı da Orbán’ın Ekim 2025’te Vladimir Putin ile yaptığı görüşmede Rus liderine yardım etmeye hazır olduğunu gösteriyor.
Bu gelişmeler, Macaristan’ın AB içindeki konumunu ve Batı ittifakıyla olan bağlarını yeniden sorgulatırken, Orbán’ın “Doğu’ya açılma” stratejisinin seçim sonuçları üzerinde belirleyici olacağı öngörülüyor. Sızan belgeler, Avrupa’nın Rusya’ya yönelik yaptırımlar sürerken bile Moskova ile ikili ilişkilerini sürdürmeye çalışan ülkelerin içinde bulunduğu diplomatik ikilemi de gözler önüne seriyor.
