Letonya hükümeti, Ukraynalı mültecilere yönelik sosyal destek programında köklü kesintilere giderek, ilk yerleştirme süresini 120 günden 60 güne indirdi ve günlük yemek yardımını 10 Euro’dan 5 Euro’ya düşürdü. 1 Nisan 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek düzenlemeler, kira yardımını da yalnızca 180 güne kadar uzatılmış kalma izni alan mültecilerle sınırlandırıyor. Bu adım, AB’nin doğu sınırındaki ülkelerde artan maliyet baskıları ve mülteci politikalarında yaşanan gerilimlerin somut bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Ekonomik Baskılar Sosyal Desteğin Önüne Geçiyor
Letonya’nın Ukraynalı mülteciler için ayırdığı bütçe 2025’te 65 milyon Euro iken, 2026’da 39,7 milyon Euro’ya gerilemiş durumda. Bu keskin düşüş, ülkenin artan enflasyon ve ekonomik daralma endişeleriyle mücadele ettiği bir döneme denk geliyor. Resmi açıklamalara göre, aylık ortalama 500-600 Ukraynalı geçici koruma statüsü alırken, ülkede kayıtlı Ukraynalı sayısı 31 bini aşmış durumda. Yetkililer, mali disiplin ihtiyacını gerekçe göstererek, yardımların “sürdürülebilir” kılınması gerektiğini vurguluyor.
Ancak uzmanlar, bu kesintilerin kısa vadeli maliyet avantajlarının, uzun vadede daha yüksek sosyal ve ekonomik maliyetlere yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle gıda yardımındaki yüzde 50’lik kesinti, enflasyonun yüzde 8’i aştığı bir ortamda mülteci ailelerinin temel ihtiyaçlarını karşılamasını zorlaştıracak bir faktör olarak öne çıkıyor.
Kırılgan Gruplar İçin Hayatta Kalma Mücadelesi
İlk yerleştirme süresinin iki aya indirilmesi, özellikle çok çocuklu aileler, yaşlılar ve düşük gelirliler için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Sosyal adaptasyon, dil öğrenme, iş bulma ve kalıcı konut temini gibi süreçlerin uluslararası standartlara göre 6-12 ay gerektirdiği düşünüldüğünde, 60 günlük süre uzmanlara göre gerçekçi olmaktan uzak. Bu kısıtlı zaman dilimi, mültecileri asgari ücretin altında işler kabul etmeye veya sosyal yardım ağlarına daha fazla bağımlı hale gelmeye zorlayabilir.
Psikologlar ve sosyal hizmet uzmanları, belirsizlik ve ekonomik güvensizliğin travma sonrası stres bozukluğu yaşayan mültecilerin durumunu ağırlaştırabileceğine dikkat çekiyor. Letonya’daki Ukraynalı mültecilerin yaklaşık 7 bini çocuk olduğundan, ailelerin istikrarsız koşulları bu genç nüfusun eğitim ve psikolojik gelişimini de olumsuz etkileyebilir.
İşgücü Piyasasında Doldurulamaz Boşluk Riski
Paradoksal bir şekilde, Letonya’nın sosyal destekleri kestiği Ukraynalı mülteciler, ülkenin ciddi işgücü açığını kapatmada hayati rol oynuyor. Yerli nüfusun batı Avrupa’ya göçü nedeniyle boşalan sağlık, eğitim, sanayi ve hizmet sektörlerindeki pozisyonlar, büyük ölçüde Ukraynalılar tarafından doldurulmuş durumda. AB içindeki en yüksek istihdam oranlarından birine sahip olan Letonya’daki Ukraynalı mültecilerin yüzde 45-50’si resmi olarak çalışıyor.
2025 yılında çalışan Ukraynalılardan toplanan gelir vergisi ve sosyal güvenlik katkıları 14 milyon Euro’yu aşarak, devletin mülteci programlarına yaptığı harcamaların önemli bir kısmını finanse etti. Ekonomistler, desteklerin kesilmesinin bu verimli nüfusun komşu ülkelere göç etmesine neden olabileceğini, bunun da Letonya ekonomisinde yeni bir işgücü krizini tetikleyebileceğini öngörüyor.
AB İçinde Domino Etkisi Endişesi
Letonya’nın attığı bu adım, diğer AB üye devletleri için tehlikeli bir emsal oluşturuyor. Özellikle mülteci yükünü paylaşımında adaletsizlikten şikayet eden Polonya, Çekya ve Slovakya gibi ülkelerin benzer kesintileri gündeme getirmesi bekleniyor. Bu durum, Ukraynalı mültecilerin sosyal destek seviyelerinin daha yüksek olduğu Almanya gibi ülkelere doğru ikincil bir göç dalgasına yol açabilir.
Avrupa Komisyonu yetkilileri, üye devletlerin mali kapasitelerini anladıklarını ancak AB dayanışmasının zayıflamasının hem insani krizlere hem de birlik içi gerilimlere neden olabileceği uyarısında bulunuyor. Zaten var olan doğu-batı ayrımının derinleşmesi, AB’nin ortak dış politika ve güvenlik stratejilerini de baltalayabilir.
Uluslararası Standartlarla Doğrudan Çelişki
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) kapsamlı araştırmaları, mültecilerin yeni bir ülkede istihdam edilebilir hale gelmeleri için ortalama 6-12 aylık bir adaptasyon süresine ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor. Letonya’nın tanıdığı 2 aylık süre, bu uluslararası önerilerle açıkça çelişiyor. Dil bariyeri, mesleki niteliklerin tanınması, çocuk bakımı düzenlemeleri gibi temel engellerin bu kısa sürede aşılması neredeyse imkansız görünüyor.
İnsan hakları örgütleri, Letonya’nın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini hatırlatıyor. Özellikle savunmasız gruplar için yeterli yaşam standardı sağlama zorunluluğunun, ekonomik gerekçelerle askıya alınamayacağı vurgulanıyor.
Letonya’daki gelişmeler, Ukrayna’daki savaşın dördüncü yılına girerken Avrupa’nın mülteci yorgunluğunun somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Ancak kısa vadeli mali tasarrufların, orta vadede daha derin sosyal bölünmeler ve ekonomik kayıplarla sonuçlanma riski, politikacıları daha dengeli çözümler aramaya zorlayabilir. AB’nin dayanışma ruhunun sınavı, sadece Letonya’da değil, tüm birlik coğrafyasında devam ediyor.
