Fayton Yapımı: Yüksek Mühendislik ve Geleneksel Ustalık İhtiyacı
Fayton üretimi, halk arasında basit marangozluk olarak bilinse de, aslında yüksek mühendislik bilgisi gerektiren bir süreçtir. Özel bir dayanıklılık sunan dişbudak ağacı gövde yapımında, tekerlek parmakları içinse yüksek dirençli gürgen kullanılıyor. Bu malzemeler, doğal süspansiyon sistemleri ile birleştirilerek faytonların işlevselliği artırılıyor.
Tekerleklerin dışa eğimli yapısına “kamber açısı” adı veriliyor; bu özellik yük aksının en güçlü noktasına aktarımını sağlıyor ve viraj güvenliğini artırıyor. Elde dövülen çelik makaslar, yol sarsıntısını minimize ederken, su geçirmeyen özel deri mekanizmalar da modern açılır tavanların atası olarak kabul ediliyor.
Baba Mesleğini Yaşatıyor
At arabacılığı ve atçılık mesleğini babasından devraldığını belirten Cem Kara Osman, faytonları özel üretim ve tamirle günümüze taşıyor. Osman, bu araçları genellikle sünnet törenleri, düğünler ve reklam çekimleri gibi özel etkinliklerde kullandıklarını ifade ederek, “Nal sesleri insanı stresten uzaklaştırıyor; adeta bir terapi etkisi yaratıyor.” dedi.
Usta Eksikliği Tehlikeyi Büyütüyor
Fayton yapımı, ahşap için marangozluk, demir için dövme ustalığı ve parçaların işlenmesi için torna bilgisi gerektiriyor. Osman, Türkiye genelinde bu işi yapabilecek usta sayısının parmakla gösterilecek kadar az olduğunu vurguladı:
“Yaklaşık yirmi yıl önce Türkiye’den dünyanın dört bir yanına fayton ihraç ediliyordu. Talebin düşmesiyle üretim durma noktasına geldi. Yeni nesil ilgilenmiyor; bu kültür tamamen unutulacak.”
Yüz Yıllık Paris Faytonu Yeniden Hayata Döndü
Cem Kara Osman, eline geçen yüz yılı aşkın tarihi faytonu restore etmeye başladı. Bu araç, Paris ve Londra damgaları taşıyor ve Avrupa’dan İzmir’e getirildi. Daha sonra, İstanbul ve Büyükada’da film çekimlerinde kullanıldı:
“Bu tarihi aracı gün ışığına kavuşturmak büyük bir onur. Yakın zamanda baştan aşağı revize edeceğim. İzmir faytonu olarak bilinen bu model, üstü açılıp kapanabilen körüklü bir araba.”
Faytonculuk, yalnızca araç üretimi değil; ahşap, demir ve derinin binlerce yıllık uyumunu yaşatan kültürel bir miras olarak Türkiye’de yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Kaynak: İhlas Haber Ajansı (İHA)
