Science Advances dergisinde yayımlanan bir araştırma, binden fazla hayvan türünü inceleyerek yaşam süresini etkileyen temel etkenleri ortaya koydu. Araştırma sonuçları, yaşam süresinin yalnızca genetik yapıyla sınırlı kalmadığını, aynı zamanda tek eşlilik (monogami) ve ebeveynlik davranışlarının da ömrü etkileyebileceğini gösteriyor.
KADINLARDA UZUN YAŞAM
İnsanlarda kadınlar, erkeklerden ortalama 5,4 yıl daha uzun yaşamaktadır. Ancak bu fark sadece insanlar için geçerli değildir. Memeli türlerin yüzde 72’sinde dişiler, erkeklerden ortalama yüzde 12 daha uzun ömürlüdür. Örneğin, bazı geyik türlerinde bu fark iki katına kadar çıkabilmektedir. Kuşlarda ise durum tersine işlemektedir; türlerin yüzde 68’inde erkek kuşlar ortalama olarak dişilerden yüzde 5 daha uzun yaşamaktadır.
Araştırmanın baş yazarı Dr. Johanna Staerk, kromozom yapısının bu farkta önemli bir rol oynadığını ifade etti. Staerk, “Dişiler iki X kromozomuna sahipken, erkekler yalnızca bir X ve kısa bir Y kromozomu taşır. Bu nedenle X üzerindeki zararlı mutasyonlar erkeklerde telafi edilememektedir” dedi. Y kromozomunun yaşlanmayı hızlandıran unsurlar içerebileceğine dair “zehirli Y hipotezi” de vurgulandı.
KUŞLARDA KADINLAR DAHA KISA ARA ADINA ROL OYNAYABİLİR
Kuşlardaki kromozom yapısı, memelilerdeki durumun tam tersidir; erkekler iki Z kromozomuna sahipken dişilerde kısa bir W kromozomu bulunmaktadır. Ancak bazı yırtıcı kuş türlerinde dişilerin daha büyük ve daha uzun ömürlü olabileceği gözlemlenmiştir. Bu durum, yaşam süresi farkının yalnızca genetik faktörlerle açıklanamayacağını göstermektedir.
Üreme stratejileri de bu farkı belirlemede önemli bir rol oynamaktadır. Memelilerde birçok türün tek eşli olmaması nedeniyle erkekler, çiftleşme rekabetinde öne geçmek amacıyla enerji harcayan fiziksel özellikler geliştirmektedir. Yele, boynuz gibi dikkat çekici yapıların evrimi, dövüşler ve rekabet sonucu oluşan yaralanmalar erkeklerin ömrünü kısaltmaktadır. Tek eşli türlerde bu biyolojik bedel daha az olduğu için erkekler daha uzun yaşamaktadır.
EBEVEYNLİK DAVRANIŞLARI ÖMRÜ UZATIYOR
Araştırma, ebeveynliğin yaşam süresini kısaltmak yerine uzatabileceğini de ortaya koymuştur. Yavruların uzun süre bakıma ihtiyaç duyduğu primat türlerinde, bakım veren cinsiyetin daha uzun yaşadığı gözlemlenmiştir. Şempanzelerde annelerin yavrularına yaklaşık 10 yıl boyunca bakım sağladığı ve bu durumun annenin uzun yaşamının yavrunun hayatta kalma şansını artırdığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, araştırma erkeklerin yaşam süresini artırmak için genetik yapının ötesinde sosyal ve davranışsal stratejilerin önemli olduğuna işaret ediyor. Evrimsel açıdan bakıldığında, sadık bir eş ve ilgili bir baba olmanın erkeklerin daha uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmesi için anahtar olabileceği ortaya çıkıyor.
