Birleşmiş Milletler (BM), başta ABD olmak üzere bazı ülkelerin yıllık aidatlarını ödememesi durumunda, temmuz ayına kadar kasasının tamamen boşalabileceği ve mali çöküş riskiyle karşılaşabileceği konusunda uyardı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, ocak sonunda üye ülkelere gönderdiği mektupta, 2025 yılı itibarıyla rekor seviyede ödenmemiş borçla kapandıklarını belirtti.
Guterres, “Derinleşen kriz, programların uygulanmasını tehlikeye atıyor ve mali çöküş riskini artırıyor. Durum yakın gelecekte daha da kötüleşecek,” dedi.
BU YIL GENEL KURUL TOPLANMAYABİLİR
BM’nin mali sorunlarının başlıca nedenleri, bazı üye ülkelerin aidatlarını ödememesi veya geciktirmesi sonucu oluşan nakit krizi ve 1945’ten bu yana yürürlükte olan kurallar gereği harcanmayan bütçenin üye ülkelere iade edilmesidir.
BM yetkilileri, ödenmemiş aidatların yaklaşık yüzde 95’inin ABD’ye ait olduğunu ve Washington’un kuruluşa 2,2 milyar dolarlık borcu bulunduğunu açıkladı.
ABD’nin, yıllık aidatlarına ek olarak aktif barışı koruma misyonları için yaklaşık 1,9 milyar dolarlık borcu da olduğu belirtildi.
Mali kaynakların tükenmesi halinde, New York’taki genel merkezinin ağustosta kapanmasının kaçınılmaz olacağın ve eylül ayında gerçekleştirilecek Genel Kurul Toplantısının iptal edilebileceği ifade edildi.
BM’DE EN YÜKSEK PAY, ABD VE ÇİN’E AİT
Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü (IDOS) BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, mali krizin boyutlarını AA’ya değerlendirdi.
Patz, BM’nin iki ana bütçesi olduğunu, bunlardan birinin her yıl kabul edilen genel bütçe, diğerinin ise barışı koruma operasyonları için oluşturulan bütçe olduğunu kaydetti.
Bu kalemlerin, üye ülkelerin zorunlu aidatları ile finanse edildiğini belirten Patz, mülteci yardımları ve kalkınma projelerininse gönüllü katkılara dayandığını vurguladı.
Aidatların ülkelerin ekonomik gücüne göre belirlendiğini kaydeden Ronny Patz, en yüksek katkının yüzde 22 ile ABD’ye, ardından da son yıllarda payını yüzde 20’ye yükselten Çin’e ait olduğunu aktardı.
Patz, zorunlu aidatların zamanında ödenmemesinin çekirdek bütçeyi sarstığını, gönüllü katkılardaki düşüşün ise insani yardım ve kalkınma projelerini olumsuz etkilediğine dikkat çekti.
KRİZİN MERKEZİNDE ABD’NİN GECİKMİŞ ÖDEMELERİ VAR
Patz, BM’nin mali krizinin temel nedeninin, ABD’nin zorunlu aidatlarını ödememesi olduğunu ifade etti. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, ABD’nin 2024 BM bütçesi için ya hiç ödeme yapmadığı ya da çok sınırlı bir ödeme gerçekleştirdiği biliniyor. Bu durum 2025 bütçesi için de geçerli. 2026 bütçesi için ise ödemenin yapılıp yapılmayacağı belirsizliğini koruyor.
Çin’in de son yıllarda aidatlarını yıl başında tek seferde ödemek yerine, yıl içine yaydığını belirten Patz, bu durumun BM’nin nakit akışını olumsuz etkilediğini ifade etti.
Patz, “BM mali açıdan iflas noktasına gelebilir, ancak bu durum harcamaların kısmıyla şimdilik önlenebilir. Fakat harcamaların kısmak, krizi gelecek yıl daha da ağırlaştıracaktır,” değerlendirmesinde bulundu.
REFORMLAR SINIRLI, BASKI MEKANİZMASI ZAYIF
Patz, BM bütçesine yapılan zorunlu üyelik aidatlarının hukuki yükümlülüklere sahip olduğunu, bu ödemelerin gönüllü bağışlardan farklı olarak bağlayıcı olduğunu vurguladı.
Buna karşın aidatlarını ödemeyen ülkelere yönelik yaptırımların sınırlı kaldığını belirten Patz, “Mevcut sistemde, aidatlarını ödemeyen ülkelere yönelik tek ciddi yaptırım, iki yıl üst üste ana bütçe ve barışı koruma bütçesine katkı payı yatırılmaması halinde Genel Kurul’daki oy hakkının askıya alınmasıdır,” dedi.
Ödemelerin küresel düzeyde düzenli şekilde yapılmasını temin edecek bir mekanizma bulunmadığını vurgulayan Patz, özellikle ABD söz konusu olduğunda, baskı araçlarının yetersiz kaldığını dile getirdi.
Patz, “ABD’yi ödeme yapmaya zorlayabilecek etkili bir yaptırım mekanizması yok. Mevcut yönetimin, bu tür bir baskı karşısında ‘O zaman Örgütten ayrılırız’ tepkisi verme olasılığı yüksek,” değerlendirmesinde bulundu.
REFORM VE ACİL BÜTÇE ÖNERİSİ
Patz, üye ülkelerin mali krizi geçici değil, uzun vadeli bir sorun olarak ele alması gerektiğini belirtti.
Mevcut mali kuralların, krizi her yıl daha da derinleştirdiğini ifade eden Patz, harcanamayan ödeneklerin üye ülkelere iade edilmesini öngören kuralların acilen değiştirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, ABD’nin ödeme yapmaması ihtimaline karşı kalan kaynaklar üzerinden “acil durum bütçesi” hazırlanmasını önerdi.
