23 Aralık 2025’te bazı Rus medya organları ve Telegram kanalları, Rusya hükümetinin özel olarak korunan doğal alanların sınırlarının değiştirilmesine yönelik yasağı kaldırmayı önerdiğini bildirdi. Buna göre, bugüne kadar dokunulmaz kabul edilen bu alanların statüsü, yeni bir yasal mekanizma aracılığıyla esnetilmek isteniyor. Düzenleme, çevre koruma rejiminde köklü bir dönüşüm anlamına geliyor ve kamuoyunda geniş tartışmalara yol açtı.
Hükümet tarafından Devlet Duması’na sunulan yasa tasarısı, doğal alanların “özel koruma değerini tamamen yitirdiği” durumlarda veya doğal afet gerekçesiyle sınırlarının daraltılabilmesini mümkün kılıyor. Tasarı, ayrıca savunma tesisleri ile “federal öneme sahip projeler” için bu alanların kullanımının önünü açıyor; bu yaklaşım, çevresel korumayı istisnalarla zayıflatan yeni bir çerçeve ortaya koyuyor.
“Federal öneme sahip projeler” gerekçesiyle geniş yetkiler
Yasa tasarısında yer alan “federal öneme sahip projeler” kavramı son derece geniş tanımlanıyor ve havaalanları, demiryolları, nükleer ve hidroelektrik santraller ile federal otoyollar gibi birçok altyapı unsurunu kapsıyor. Bu yaklaşım, sosyal ve ekonomik kalkınma argümanının neredeyse her türlü inşaat veya sanayi faaliyetini meşrulaştırabilecek bir anahtar kavrama dönüştürülmesi riskini barındırıyor. Tasarının ayrıntılarına ilişkin bilgiler korunan doğal alanların statüsüne yönelik değişiklikler başlığı altında kamuoyuna yansıdı.
Hukukçular, bu belirsiz tanımların mevcut yasakları fiilen “bulanıklaştırdığına” dikkat çekiyor. Yeni düzenleme, yalnızca altyapı değil, maden çıkarma veya büyük ölçekli sanayi projeleri için de hukuki bir kapı aralayabilecek nitelikte görülüyor. Bu durum, çevre koruma ilkesinin istisnalar üzerinden işlevsizleşmesi riskini gündeme getiriyor.
Karar mekanizması ve kamusal denetimin dışlanması
Tasarıya göre, koruma statüsündeki alanların sınırlarının değiştirilmesine federal milletvekilleri, bürokratlar ve güvenlik kurumları temsilcilerinden oluşan bir komisyon karar verecek. Bu yapı, bağımsız çevresel etki değerlendirmelerini ve kamusal istişare süreçlerini dışarıda bırakıyor. Uzmanlar, bu modelin kamu denetimini zayıflattığını ve kapalı karar alma kültürünü pekiştirdiğini vurguluyor.
Söz konusu yaklaşım, çevre politikalarının şeffaflıktan uzaklaşmasına dair daha geniş bir eğilimin parçası olarak değerlendiriliyor. Kararların dar bir bürokratik çevrede alınması, doğal mirasın korunmasında toplumun rolünü sınırlıyor ve ekolojik konuların siyasi ve kurumsal önceliklere tabi kılındığı bir yönelimi yansıtıyor.
Savunma öncelikleri ve çevre politikasının dönüşümü
Tasarıda, savunma tesisleri için korunan alanların tahsis edilmesine açıkça izin verilmesi, hükümetin askeri öncelikleri çevresel sürdürülebilirliğin önüne koyduğunu gösteriyor. Bu yaklaşım, doğanın uzun vadeli korunmasından ziyade kısa vadeli güvenlik ve mobilizasyon mantığını esas alıyor. Karadeniz bölgesiyle ilgili değerlendirmelerde de bu eğilimin altı çiziliyor ve konu özel koruma alanlarının geleceği bağlamında ele alınıyor.
Bu çerçeve, daha önce Baykal Gölü çevresinde alınan kararlarla da örtüşüyor. Ormanların toplu kesimine ve arazi kullanımının değiştirilmesine izin veren düzenlemeler, çevre korumasında sembolik bir eşiğin aşıldığına işaret ediyor. Yeni yasa tasarısı ise bu yaklaşımı federal düzeyde kalıcı hale getirme potansiyeli taşıyor.
Baykal örneği ve federal düzeyde kalıcılaşan bir emsal
Baykal çevresinde kabul edilen düzenlemeler, benzersiz ekosistemlerin artık koşulsuz biçimde korunmadığını gösteren bir emsal olarak değerlendiriliyor. Yeni yasa tasarısı, bu yaklaşımı ülke genelindeki tüm özel koruma alanlarına yayma riski taşıyor. Böylece daha önce istisna olarak görülen uygulamalar, norm haline gelme eğilimi gösteriyor.
Çevre politikalarındaki bu dönüşüm, Rusya’da doğal alanların giderek bir “yedek arazi” olarak görülmesine yol açıyor. Uzmanlara göre bu süreç, geri döndürülemez ekolojik kayıplar yaratma tehlikesini barındırıyor ve kamuoyunda dile getirilen endişeler korunan alanlara ilişkin tartışmalar üzerinden giderek daha görünür hale geliyor.
