Dünyanın en pahalı lahanası olarak bilinen yeşim taşından oyulmuş eser, 18,3 santimetre yüksekliğindeki bu heykel, beyaz ve yeşil tonlarının doğal geçişlerini taşıyan yeşim taşından tek blok halinde yaratıldı. Yapraklarının arasındaki çekirge ve ağustos böceği detayları, heykelin etkileyici görünümünü pekiştiriyor. Heykeltıraş, taşın doğal damarlarını sap dokusu gibi kullanarak ustalığını gözler önüne seriyor.
Küçük boyutuna rağmen Yeşim Lahana, müzede özel bir sergi alanına sahip. O kadar popüler ki, müze yönetimi eserin başka ülkelere “ödünç gönderildiği” tarihleri önceden duyurarak ziyaretçilerin hayal kırıklığı yaşamaması için önlem alıyor.
GÖRMEK İSTEYENLER UZUN KUYRUKLAR OLUŞTURUYOR
Müze yılda yaklaşık 2 milyon ziyaretçi ağırlasa da kaç ziyaretçinin özellikle Yeşim Lahana’yı görmek için geldiği bilinmiyor. Ancak sergi salonunun önündeki uzun fotoğraf kuyrukları, eserin “Tayvan’ın ulusal hazinesi” olarak anılmasını sağlamlaştırıyor. Çin’den gelen ziyaretçi Chloe Wang, “Fotoğraflarda gördüğünüz gibi değil; gerçek ışıkta çok daha büyüleyici,” diyerek eserin etkileyiciliğini vurguluyor.
Lahana heykeli, günümüzde peluş oyuncaklardan hediyelik eşyalara kadar birçok üründe karşımıza çıkmakta ve müze mağazasının en çok talep gören figürleri arasında yer almakta.
İMPARATORLUĞTAN GÜNÜMÜZE UZANIYOR
Ulusal Saray Müzesi’nin büyük bir bölümünde yer alan Yeşim Lahana, geçmişte Pekin’deki Yasak Şehir’de de bulunuyordu. Çin İç Savaşı sırasında imparatorluk koleksiyonunun büyük kısmı Tayvan’a taşınırken, bu heykel de beraberinde getirildi. Tayvan’da aynı eserin iki farklı versiyonu daha sergilenirken, Pekin ve Tianjin’de de benzer yeşim lahanaları görülebiliyor.
Eserin dünya çapında bu kadar ilgi görmesinin nedenlerine dair çeşitli yorumlar mevcut. Tayvan Ulusal Üniversitesi’nden sanat tarihçisi Hsu Ya-hwei, heykelin cazibesini “malzemenin doğal ışıltısı ve usta el işçiliğinin birleşimi” olarak tanımlıyor. Ayrıca, eser tarihsel olarak kadın saflığı, doğurganlık ve bereket gibi temalarla da ilişkilendirilmekte; yapraklar arasındaki böcek figürlerinin çocukları temsil ettiğine inanılmakta, bu da popülaritesini artıran unsurlardan biri.
POPÜLER AMA OLDUKÇA GİZEMLİ
Yeşim Lahana’nın kim tarafından sipariş edildiği, hangi sanatçı tarafından yapıldığı veya ilk sahibinin kim olduğu hâlâ belirsiz. Eser, Qing Hanedanlığı’nın yıkılmasından sonra Yasak Şehir’de bir emaye kap içerisinde bulunmuştu. 1928’de Pekin Saray Müzesi’nde sergilenmeye başlamasıyla hızla halkın ilgisini çekti. Ancak 1930’larda Japon işgali korkusuyla birçok saray hazinesi gibi uzun yıllar saklandı.
Tayvan’a getirildikten sonra 1965 yılında Ulusal Saray Müzesi koleksiyonuna katılan bu heykel, yalnızca üç yıl sonra posta pullarında yer alarak milyonlarca kişinin hafızasına kazındı. Günümüzde müzenin “üç büyük hazinesinden” biri olarak kabul ediliyor. Diğer iki ünlü eser ise Et Şeklinde Taş ve antik bronz pişirme kabı Mao Kung Ting.
MÜZECİLERDEN İLGİNÇ DEĞERLENDİRME
Ziyaretçiler arasında büyük bir hayranlık uyandıran Yeşim Lahana, bazı sanat tarihçileri tarafından aşırı derecede abartıldığı düşünülmekte. Benzer döneme ait pek çok yeşim oyma eserinin benzer kalitede olduğu ifade eden uzmanlar, eserin popülaritesinin tarihsel değerinden çok sembolik anlamlarına dayandığını belirtmekte. Müzenin eski araştırmacılarından Chang Li-tuan, “Bu eser benzersiz, ama tek örnek değil,” diyerek popülerliğinin akademik değerlendirmelerden daha yüksek olduğunu vurguluyor.
LAHANANIN POLİTİK YOLCULUĞU
Eser, güvenlik nedeniyle yalnızca özel durumlarda yurtdışına gönderiliyor. 2014 yılında Japonya’daki bir sergide, bu yıl ise müzenin 100. yılı kapsamında 130’dan fazla eserle birlikte Çek Cumhuriyeti’ne taşındı. Bu geçici sergi, Çin ile Tayvan arasındaki gerilim ortamında siyasi tartışmaları tetikledi. Prag’daki sergi devam ederken, Tayvan hükümeti “kundaklama ve saldırı” tehdidi içeren anonim bir e-posta aldığını doğruladı.
Her şeye rağmen sergi yoğun ilgi görmekte. Sergi küratörü Ondřej Crhák, eserin Avrupa’da ilk kez sergilendiğini belirterek, “Yeşim ustalığının zirvesini temsil eden bu heykeli görmek nadir bir fırsat,” şeklinde konuştu.
