Damen Shipyards, Rusya’ya ekipman gönderimini gizlemekle ve yabancı yetkililere rüşvet vermekle suçlanıyor
24 Kasım 2025’te Hollanda’da, ülkenin en büyük savunma ve gemi inşa şirketlerinden biri olan Damen Shipyards hakkında açılan dava görülmeye başlandı. Savcılığa göre şirket, AB’nin Rusya’ya uyguladığı yaptırımları ihlal ederek Rusya’ya gemi ekipmanları ve parçaları göndermekle suçlanıyor. İddialara göre tersane, 2022 yılında en az 14 kez ihracat beyannamelerinde yanlış bilgi vererek palamar ve güverte vinçlerinin Rusya’ya gönderildiğini gizlemeye çalıştı. Savcılık, bu sevkiyatların Rusya Silahlı Kuvvetlerinin askerî ve teknik kapasitesini doğrudan güçlendirdiğini belirtiyor.
Şirkete yöneltilen ikinci suçlama ise ticari çıkarları için yabancı ülkelerde görevli yetkililere rüşvet verdiği iddiası. Damen Shipyards, Hollanda hükümetinin “stratejik önemdeki kuruluşlar” listesinde yer alan ve NATO ülkeleri de dâhil olmak üzere birçok devlete askerî ve ticari gemiler üreten büyük bir savunma tedarikçisi konumunda.
Bu nedenle savcılık, davayı Batı’nın yaptırımlarını ihlal eden ilk büyük AB savunma şirketi vakası olarak değerlendiriyor. Suçlamalar kanıtlanırsa şirket, en az dört yıl boyunca devlet ihalelerine katılma hakkını kaybedebilir.
Küresel tedarik zincirleri yaptırımların etrafından dolanmayı kolaylaştırıyor
AB’nin ve genel olarak Batı’nın Rusya’ya karşı 2014’ten bu yana uyguladığı yaptırımlar, sık sık üçüncü ülkeler üzerinden aşılmaya çalışılıyor. Uzmanlara göre karmaşık tedarik zincirleri, aracı şirketler ve offshore yapılar, yaptırım denetimini zorlaştırıyor. Özellikle çift kullanımlı ürünler –hem sivil hem askerî amaçlara hizmet eden ekipmanlar– denetim açıklarının en sık görüldüğü alanlar arasında.
Moskova, son dört yılda yaptırımlara hızla uyum sağlayarak yeni tedarik kanalları oluşturdu. Türkiye, BAE, Kazakistan, Kırgızistan, Ermenistan ve Gürcistan gibi ülkeler üzerinden AB ve ABD mallarının Rusya’ya yeniden ihracı belirgin şekilde arttı. AB ve ABD’den bu ülkelere yapılan ihracatın “anormal” düzeyde yükselmesi, geniş çaplı re-eksport faaliyetlerine işaret ediyor.
Rusya yaptırımlar sonrası Çin’e yöneldi, kritik teknolojiler hâlâ ülkeye giriyor
2022’nin ardından Rusya, dış ticaretinde hızlı bir yön değişikliği yaşadı. Savaş öncesinde ihracatının neredeyse yarısını Avrupa’ya yapan Moskova, 2023 sonunda Çin’i başlıca ekonomik ortak konumuna getirdi. Çin, Rus petrol ve gazının ana alıcısı olurken aynı zamanda Rusya’nın kritik teknolojilerdeki en önemli tedarikçisi hâline geldi. Modern mikroçipler, insansız hava araçlarında ve seyir füzelerinde kullanılan bileşenler de dâhil olmak üzere karmaşık ürünler hâlâ Çin üzerinden Rusya’ya giriyor.
Moskova aynı zamanda kendi ödeme sistemlerini geliştiriyor, yuan kullanımını artırıyor, kripto paraları yaygın biçimde kullanıyor ve dolar ile euroya bağımlılığını azaltmaya çalışıyor; bu da yaptırımların finansal etkisini sınırlıyor.
Yaptırımların etkinliği daha güçlü denetim ve ortak mekanizmalar gerektiriyor
Uzmanlara göre Batı’nın mevcut yaptırım rejimi, Rusya’nın yeni yollar bulma hızına ayak uyduramadığı için sürekli güncellenmek zorunda. Re-eksport denetimlerinin sıkılaştırılması, aracı ülkeler için ikincil yaptırımların uygulanması, müttefik ülkeler arasında koordinasyon ve enerji-teknoloji-finans gibi kritik sektörlerde katı kısıtlamalar getirilmeli.
Ayrıca gümrük verilerinin daha etkin kullanılması, uydu görüntüleriyle doğrulama yapılması ve yapay zekâ tabanlı analiz sistemlerinin devreye alınması gibi araçlar, yaptırım ihlallerini tespit etmeyi kolaylaştırabilir. Farklı ülkelerdeki yaptırım mevzuatlarının uyumsuzluğu da önemli bir zafiyet oluşturuyor; bu boşluklar giderilmediği sürece Rusya, alternatif güzergâhlar bularak askeri ekonomisini beslemeye devam edecek.
