Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), 31 Ekim’de aldığı kararla meskenlerde yıllık elektrik tüketim limitini 2026 itibarıyla 4 bin kilovatsaat olarak belirledi. Bu değişimle, 2026’da yaklaşık 2,5 milyon abonenin Sosyal Koruma Tüketim Tabanı (SKTT) kapsamına girmesi öngörülüyor. Bu rakam, Türkiye’deki 43 milyon mesken abonesinin yaklaşık yüzde 6’sına denk geliyor.
Elektrik piyasasında serbest tüketici statüsü, abonelere tedarikçilerini seçme ve ikili anlaşma yapma hakkı tanıyor. Serbest tüketici olan aboneler, belirlenen şartlar altında elektriğini piyasada bulunan herhangi bir tedarikçiden temin edebiliyor. Ancak, serbest tüketici statüsüne sahip olmasına rağmen ikili anlaşma yapmayan abonelerin elektriği, bulundukları bölgedeki görevli tedarik şirketi tarafından sağlanıyor.
SKTT, farklı tüketim seviyelerine göre iki yapı üzerinde uygulanıyor. Yıllık tüketimi son kaynak limitinin altında kalan aboneler, ulusal tarifeden yararlanmaya devam ederken, limitin üzerindekilere maliyetleri yansıtan dinamik bir tarife modeli uygulanıyor.
SERBEST TÜKETİCİ MEKANİZMASI GÜÇLENİYOR
Elektrik tedarik şirketleri, serbest tüketici olarak ikili anlaşma yapan abonelere çeşitli fiyat koşulları sunabiliyor.
Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde hazırlanan fiyat karşılaştırma tabloları, abonelerin SKTT birim bedelleri ile perakende tarifeleri ve tedarikçilerin tekliflerini karşılaştırarak indirim oranlarını şeffaf şekilde görmelerini sağlıyor.
Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) tarafından devreye alınan dijital teklif-anlaşma platformu, piyasada şeffaflığı, rekabeti ve karşılaştırılabilirliği artırarak serbest tüketici mekanizmasının güçlenmesine katkı sağlamayı amaçlıyor.
Bu bağlamda, yüksek tüketimli ve SKTT kapsamındaki abonelerin, EPDK’nın yayımladığı tedarikçi listesinde yer alan şirketlerle yeni sözleşmeler yaparak mümkün olan indirimlerden yararlanabileceği değerlendiriliyor.
“Tedarikçi seçme imkanı maliyet ve risk yönetiminde net avantaj”
AA muhabirine konuya ilişkin değerlendirmede bulunan Minas Enerji ve Teknoloji Çözümleri AŞ Genel Müdürü Ümit Kılıç, SKTT kapsamındaki abonelerin tedarikçi seçme imkanının avantajlar sunduğunu belirterek, “Tedarikçi seçebilmek, orta ve büyük ölçekli işletmeler için maliyet ve risk yönetimi açısından önemli bir avantaj sağlıyor” dedi.
Kılıç, yıllık tüketimi düşük olan işletmelerde ise SKTT ile ikili anlaşmalar arasındaki farkın kısıtlı kaldığını, ancak yüksek tüketimli sanayi ve ticarethanelerde doğru hazırlanan sözleşmelerle SKTT’ye kıyasla çok daha anlamlı tasarruf elde edilebileceğini vurguladı. Kılıç, “Buradaki asıl sorun, bu avantajlardan yararlanabilecek birçok işletmenin imzaladığı sözleşmelerle bağlı kalması veya ‘dağıtım size bakmaz’ söylemiyle serbest seçim yapmaktan çekinmesidir” değerlendirmesinde bulundu.
TEDARİKÇİ DEĞİŞTİRME EĞİLİMİ HIZLANIYOR
EPİAŞ verilerine göre, serbest tüketici hakkını kullanan abone sayısının yıl içinde hızlı bir artış gösterdiğine dikkat çeken Kılıç, “Ocak ayında serbest tüketici hakkını kullanan 224 bin 650 abone varken, bu sayı kasımda 801 bin 270’e çıktı. Aynı dönemde hakkı kullanmayanların sayısı 3,94 milyondan 3,55 milyona geriledi” bilgisini aktardı.
Kılıç, şirket olarak portföylerinde özellikle organize sanayi bölgeleri, yüksek tüketimli ticarethaneler ve zincir mağazalarda SKTT bilgilendirmeleri sonrası teklif taleplerinde belirgin bir artış yaşandığını ifade ederek, “İstatistikler ve sahadaki talep, tedarikçi değiştirme eğiliminin arttığını göstermektedir” dedi.
Serbest tüketici hakkını kullananların artışının rekabeti güçlendirdiğini belirten Kılıç, “Serbest tüketici mekanizması yavaş yavaş uyanıyor. Eğer bu eğilim sürerse marjlar aşağı yönlü baskılara maruz kalacak. Tedarikçiler, sadece fiyatla değil, şeffaf sözleşme ve hizmet kalitesiyle de rekabet etmek durumunda kalacak” şeklinde konuştu.
TEDARİKÇİ TERCİHİNDE SÖZLEŞME DETAYLARI EN AZ FİYAT KADAR KRİTİK
Kılıç, elektrik tedarikçisi seçiminde fiyat kadar sözleşme koşullarının da belirleyici olduğunu vurgulayarak, işletmelerin özellikle tüketim taahhüdü ve tolerans bandı, erken fesih koşulları, otomatik uzama maddeleri, fiyat uyarlama formülleri, teminat şartları ve ödeme vadeleri üzerinde dikkatle durmaları gerektiğini belirtti.
Tüketim taahhüdü ve tolerans bandında yapılan küçük bir ifade değişikliğinin yıl sonunda ciddi ek maliyetler getirebileceğini kaydeden Kılıç, “İşletme, taahhüdün altında ya da üstünde kaldığında cezanın nasıl hesaplandığı açık bir şekilde tanımlanmalıdır” dedi.
Kılıç, erken fesih şartlarının risk oluşturduğuna da dikkat çekerek, gizli veya aşırı yüksek cezaların serbest tüketici mekanizmasını etkisiz hale getirebileceğini ifade etti.
Ayrıca, sözleşme süresinin sona ermesinin ardından otomatik uzama yapılıp yapılmadığı ve uzama öncesinde yazılı bildirim gerekliliğinin tanımlanmasının önemli olduğunu belirten Kılıç, bunun piyasada suiistimale en açık konulardan biri olduğunu vurguladı.
Kılıç, fiyat uyarlama mekanizmasına ilişkin uyarıda bulunarak, piyasa takas fiyatı (PTF), yenilenebilir enerji kaynakları destekleme mekanizması (YEKDEM) veya döviz kuru gibi endekslerin sözleşmede açıkça belirtilmesi gerektiğini anlattı. Piyasada sadece “PTF’ye endeksli” olan ama detayı verilmeyen sözleşmelerin ciddi yorum farklarına yol açabileceğini de sözlerine ekledi.
Öte yandan, teminat yapısının işletmelerin nakit akışı üzerinde doğrudan etkili olduğunu aktaran Kılıç, teminat türü ve artırma-azaltma koşullarının belirsiz olması halinde işletmelerin gereksiz mali yükler altında kalabileceğine dikkat çekti.
Kılıç, ödeme vadeleri ile gecikme ve temerrüt hükümlerinin de işletmeler için belirleyici olduğuna değinerek, “Vade yapısı işletmenin döngüsüyle uyumlu değilse ya da temerrüt süreci belirsiz bırakılıyorsa, tedarikçi açısından geniş bir hareket alanı doğmaktadır” değerlendirmesinde bulundu.
Dijital sistemlerin, fiyat değişiklikleri ve mevzuat güncellemeleri konusunda müşterileri önceden uyarması, tüketim ve maliyetleri düzenli olarak raporlaması gerektiğini belirten Kılıç, tedarikçilerin yalnızca fatura kesen bir yapı olmaktan çıkıp, karar alma süreçlerini kolaylaştıran veri sağlayıcısına dönüşmesi gerektiğini vurguladı.
