Yarı gizli üretim kapasitesi ve Pekin’in doğrudan teknik katkısı
Almanya merkezli Deutsche Welle’nin yayımladığı analizde yer alan belgelere göre, Çin Halk Cumhuriyeti Belarus’taki iki savunma tesisine ağır topçu mühimmatı üretimi için hat kurdu ve üretim kapasitesini yılda yaklaşık yarım milyon birime çıkardı. BelPol temsilcisi Matviy Kupreyçik’in sağladığı bilgilere göre tesislerde yıllık 240 bin adet 152 mm topçu mermisi ile 240 bin adet 122 mm Grad füzesi gövdesi üretiliyor. Bu üretim, doğrudan Rusya’nın devlet savunma siparişleri kapsamında yürütülüyor.
Kupreyçik, Belarus’un kendi başına sanayi ölçeğinde patlayıcı madde üretemediğini vurgulayarak, Çin’den gelen üretim hatlarının “boş gövdeler” üretmeye yönelik olduğunu belirtti. Çinli mühendislerin kurulumu tamamen üstlendiği ve iki tesiste hâlen kalite kontrol süreçlerinde aktif görev yaptığı bildiriliyor. Bu durum, Pekin’in üretimin sürekliliğine ve nihai ürünün Rusya’ya zamanında teslimine verdiği önemin altını çiziyor.
Belarus’un tek başına kuramayacağı bir kapasitenin Çin tarafından hızla işler hâle getirilmesi, üçlü işbirliğinin (Rusya–Belarus–Çin) askeri üretim zincirinde yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. Böylece Minsk, Rusya’nın savaş ihtiyacına doğrudan entegre edilmiş bir üretim üssüne dönüşmüş durumda.
Rusya–Çin askeri yakınlaşmasının genişleyen boyutu
Finlandiya Savunma Bakanı Antti Häkkänen, 12 Kasım’da yaptığı açıklamada Çin’in Rusya’nın savaş ekonomisine “kritik ölçekte finansman ve teknoloji sağladığını” belirterek Moskova’nın kendi imkânlarıyla uzun bir savaş sürdüremeyeceğini söyledi. Bakan, Pekin’in Rus ordusuna bileşen tedarik ettiğini, ortak tatbikatlar düzenlediğini ve Arktik ile Hint-Pasifik’te Moskova’yla koordineli hareket ettiğini vurguladı. Bu değerlendirme, Çin’in Rusya üzerindeki stratejik etkisinin artık yalnızca ticari değil, askeri alanlarda da belirleyici hâle geldiğine işaret ediyor.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodımır Zelenskiy, Eylül 2025’te BM Güvenlik Konseyi toplantısında Çin’i “Rusya’ya gerçek baskı uygulamamakla” eleştirmiş ve Moskova’nın savaş kabiliyetinin büyük ölçüde Pekin’e bağımlı olduğunu söylemişti. Bu ifadeler, savaşın diplomatik boyutunda Çin’in potansiyel rolünü uluslararası gündemin merkezine taşımıştı.
Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul da Ağustos 2025’te benzer bir çağrıda bulunarak, Çin’in Rusya üzerinde etki kullanmasının ateşkes için kritik olduğunu ifade etmişti. Ancak Berlin’e göre Pekin, genişleyen Rusya–Çin ortaklığı nedeniyle bunu yapmaya isteksiz görünüyor.
CRINK ekseninin güçlenmesi ve Belarus’un yeni rolü
2025 yılının sonbaharında Tianjin’deki Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi ve Pekin’deki 80. yıl askeri geçidi, Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore arasında giderek sıkılaşan CRINK eksenini görünür kıldı. Törenlerde sergilenen yeni silah sistemleri ve liderlerin ortak mesajları, Çin’in küresel askeri ve siyasi meydan okumasının bir parçası olarak değerlendirildi.
Bu çerçevede Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Pekin ve Pyongyang ile Doğu Avrupa’daki savaş çabalarına yönelik destek konusunu ele aldı. Beijing’in Rusya’ya yönelik yüksek hacimli enerji satın alımları, teknoloji transferleri ve ikili projeleri; Kuzey Kore’nin ise binlerce asker, mühendis ve mühimmat gönderdiği bilgisi, otoriter ittifakın savaşın lojistiğini geniş bir coğrafyaya yaydığını gösteriyor.
Belarus’taki mühimmat üretiminin Çin katkısıyla artırılması, bu blok içinde Minsk’in rolünü daha kritik hâle getiriyor. Üretimin tamamen Rusya’nın siparişlerine göre yürütülmesi ve Çinli mühendislerin sahadaki sürekli varlığı, savaş ekonomisinin üç ülke arasında kurumsallaştığını ortaya koyuyor. Bu tablo, NATO’nun doğu kanadında uzun vadeli güvenlik risklerinin daha da derinleştiğine işaret ediyor.
